Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok, na który od miesięcy czekały tysiące osób posiadających kredyty konsumenckie. Sprawa dotyczyła jednego z najważniejszych problemów rynku kredytowego: naliczania odsetek nie tylko od kwoty faktycznie wypłaconej klientowi, ale także od kosztów kredytu, takich jak prowizje, opłaty czy składki ubezpieczeniowe doliczone do kapitału.
Tuż po ogłoszeniu wyroku sektor bankowy zaczął przekonywać, że „nic się nie zmieniło”, a sprawa nie otwiera automatycznie drogi do sankcji kredytu darmowego. Z kolei prawnicy reprezentujący konsumentów oraz Rzecznik Finansowy ocenili orzeczenie jako istotne zwycięstwo kredytobiorców. Prawda leży pomiędzy tymi stanowiskami, ale zdecydowanie bliżej strony konsumenckiej niż narracji prezentowanej przez banki.
Co orzekł TSUE?
W sprawie C-744/24 TSUE wskazał, że przepisy dyrektywy 2008/48/WE sprzeciwiają się praktyce, w której bank nalicza odsetki od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu. Innymi słowy: odsetki powinny być liczone od środków faktycznie udostępnionych konsumentowi, a nie od kwot, które zostały doliczone do kredytu, ale nigdy nie trafiły do jego dyspozycji.
W analizowanej sprawie klient podpisał umowę kredytu na 150 000 zł, ale realnie otrzymał 133 214,92 zł. Pozostała część została przeznaczona na składkę ubezpieczeniową. Mimo to bank naliczał odsetki od całych 150 000 zł. TSUE uznał, że taki mechanizm jest niezgodny z prawem unijnym.
Czy wyrok automatycznie daje prawo do SKD?
Nie. Trybunał nie stwierdził wprost, że każdemu kredytobiorcy w takiej sytuacji należy się sankcja kredytu darmowego. Wynika to z faktu, że SKD jest instytucją prawa krajowego, uregulowaną w polskiej ustawie o kredycie konsumenckim.
Nie oznacza to jednak, że wyrok nie ma znaczenia dla spraw o SKD. Wręcz przeciwnie. Orzeczenie TSUE wzmacnia argumentację kredytobiorców, ponieważ potwierdza, że sam mechanizm naliczania odsetek od kredytowanych kosztów jest wadliwy. A jeżeli wadliwa była podstawa naliczania odsetek, to problem może dotyczyć również informacji zawartych w umowie, w tym oprocentowania, RRSO oraz całkowitej kwoty do zapłaty.
Spór o obowiązki informacyjne
Banki próbują przedstawiać sprawę jako techniczny problem rozliczeniowy, a nie naruszenie obowiązków informacyjnych. To bardzo wygodna interpretacja, ponieważ sankcja kredytu darmowego wiąże się właśnie z naruszeniami określonych obowiązków informacyjnych wobec konsumenta.
Trudno jednak zgodzić się z twierdzeniem, że konsument został prawidłowo poinformowany, jeśli parametry jego umowy opierały się na mechanizmie uznanym za sprzeczny z prawem UE. Jeżeli bank podaje oprocentowanie i RRSO wyliczone przy założeniu, że odsetki mogą być naliczane także od kosztów kredytu, to taka informacja może być nierzetelna.
Nie chodzi więc wyłącznie o samą kwotę nadpłaconych odsetek. Chodzi o to, czy konsument otrzymał jasną, prawdziwą i zgodną z prawem informację o cenie kredytu.
Narracja banków kontra treść wyroku
Reakcja sektora bankowego była przewidywalna. Po raz kolejny pojawiły się komunikaty, że każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, że wyrok niczego automatycznie nie przesądza i że kancelarie reprezentujące konsumentów przesadzają z interpretacją orzeczenia.
Tego typu komunikaty pojawiały się już wcześniej po innych ważnych wyrokach TSUE dotyczących kredytów frankowych czy rozliczeń po nieważności umów. Za każdym razem banki próbowały ograniczać znaczenie orzeczeń, zanim jeszcze ich skutki zostały realnie ocenione przez sądy.
Tym razem jest podobnie. Owszem, wyrok nie oznacza automatycznej wygranej każdego kredytobiorcy. Nie zmienia to jednak faktu, że TSUE jasno zakwestionował praktykę powszechnie stosowaną w umowach kredytów konsumenckich.
Czy kredytobiorcy mogą spodziewać się fali pozwów?
Najprawdopodobniej tak. W polskich sądach toczy się już wiele spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego, a część z nich była zawieszana w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie TSUE. Po wyroku C-744/24 sądy będą mogły wrócić do tych postępowań i oceniać je z uwzględnieniem wykładni przedstawionej przez Trybunał.
Potencjalnie problem może dotyczyć bardzo dużej liczby umów. Szczególnie tych, w których bank kredytował prowizję, ubezpieczenie lub inne koszty, a następnie naliczał odsetki od całej kwoty widniejącej w umowie, a nie wyłącznie od środków wypłaconych klientowi.
Nie oznacza to jednak, że każdy pozew zakończy się sukcesem. Każda umowa wymaga analizy, zwłaszcza pod kątem konstrukcji kredytu, treści formularza informacyjnego, sposobu wyliczenia RRSO oraz terminów na złożenie oświadczenia o SKD.
Co może zrobić kredytobiorca?
Osoba, która ma lub miała kredyt konsumencki, powinna w pierwszej kolejności sprawdzić, czy w umowie występują dwie różne wartości: kwota faktycznie wypłacona oraz wyższa kwota, od której naliczano odsetki. Warto też ustalić, czy prowizja, ubezpieczenie albo inne koszty zostały skredytowane i doliczone do kapitału.
Kluczowy jest również termin. Oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego można złożyć w określonym czasie po wykonaniu umowy. Przekroczenie tego terminu może zamknąć drogę do dochodzenia roszczeń, nawet jeśli sama umowa zawierała błędy.
Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest dokładna analiza dokumentów kredytowych przez osobę specjalizującą się w sprawach SKD. Sam wyrok TSUE jest ważny, ale nie zastępuje indywidualnej oceny konkretnej umowy.
Co oznacza wyrok dla nowych kredytów?
Wyrok może mieć także skutki dla przyszłych klientów banków. TSUE nie zakazał kredytowania kosztów jako takich. Wskazał jednak, że bank nie może naliczać od nich odsetek w dotychczasowy sposób. Teoretycznie banki mogą więc próbować rekompensować sobie utratę części przychodów poprzez wyższe oprocentowanie nowych kredytów.
Efektem może być większa przejrzystość ofert, ale też wyższe oficjalne wskaźniki kosztów kredytu. Konsument zobaczy cenę kredytu wprost, zamiast płacić ją pośrednio przez mechanizmy trudniejsze do wychwycenia na etapie podpisywania umowy.
Podsumowanie
Wyrok TSUE C-744/24 nie oznacza automatycznej wygranej każdego kredytobiorcy i nie przyznaje z urzędu sankcji kredytu darmowego. Jest jednak bardzo istotnym argumentem w sporach z bankami. Trybunał jednoznacznie potwierdził, że naliczanie odsetek od kosztów kredytu, których konsument faktycznie nie otrzymał do dyspozycji, jest sprzeczne z prawem unijnym.
Dla kredytobiorców oznacza to mocniejszą pozycję procesową. Dla banków to poważny problem z dotychczasową praktyką konstruowania umów. A dla sądów są jasną wskazówkę, że tego typu mechanizmy nie mogą być traktowane jako neutralny szczegół techniczny.
Najważniejszy wniosek jest prosty: nie każda sprawa będzie wygrana automatycznie, ale po tym wyroku argumenty konsumentów stały się znacznie silniejsze.
Jeżeli masz lub miałeś kredyt konsumencki i chcesz sprawdzić, czy Twoja umowa kwalifikuje się do skorzystania z sankcji kredytu darmowego, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią. Każdą sprawę analizujemy indywidualnie, oceniając realne szanse na odzyskanie nadpłaconych środków oraz możliwe scenariusze działania. Więcej informacji znajdziesz na stronie https://kancelarianiemczyk.pl/ – możesz również skorzystać z wstępnej analizy i dowiedzieć się, jakie masz możliwości.
Autor:
dr Paweł Niemczyk