Umowa kredytu frankowego to temat, który wciąż wzbudza wiele emocji – zarówno wśród kredytobiorców, jak i prawników czy ekonomistów. Dla wielu Polaków podpisanie takiej umowy kilkanaście lat temu stało się początkiem długiej i skomplikowanej drogi. Jeśli sam masz lub miałeś kredyt we frankach albo rozważasz dalsze działania prawne w tej sprawie, ten artykuł jest właśnie dla Ciebie.
Dlaczego temat kredytów frankowych jest wciąż aktualny?
Choć od momentu zaciągnięcia pierwszych kredytów frankowych minęło już kilkanaście lat, nieprawidłowości zawarte w wielu umowach nadal są przedmiotem zainteresowania sądów i organów regulacyjnych. Dziesiątki tysięcy „frankowiczów” wszczęły już postępowania mające na celu unieważnienie kredytu frankowego lub odzyskanie nadpłaconych środków.
Powód jest prosty: wiele banków oferujących kredyty indeksowane lub denominowane do franka szwajcarskiego (CHF), stosowało w swoich umowach klauzule, które dziś uznaje się za abuzywne – czyli niedozwolone z punktu widzenia prawa konsumenckiego.
Czym właściwie jest umowa kredytu frankowego?
Umowa kredytu frankowego to umowa, którą zawiera się z bankiem w celu uzyskania środków na cel mieszkaniowy (najczęściej zakup nieruchomości), gdzie wartość kredytu wyrażona lub indeksowana jest do franka szwajcarskiego.
Dwa główne typy kredytów „we frankach”:
- Kredyt denominowany w CHF – kwota kredytu już w umowie wyrażona jest we franku, ale wypłata następuje w złotówkach po przeliczeniu według kursu banku.
- Kredyt indeksowany do CHF – kwota kredytu wyrażona jest w złotówkach, ale później przeliczana jest na franki i spłacana zgodnie z kursem CHF.
W praktyce – niezależnie od rodzaju – punktem zapalnym jest najczęściej sposób przeliczania waluty oraz brak transparentności i jednoznaczności kluczowych postanowień umowy.
Na co zwrócić uwagę, analizując umowę kredytu frankowego?
1. Czy w umowie są klauzule abuzywne?
Niekorzystne dla kredytobiorcy zapisy to często m.in.:
- Dowolność banku w ustalaniu kursu kupna i sprzedaży CHF – czyli brak obiektywnego mechanizmu przeliczenia walut.
- Brak pełnej informacji o ryzyku kursowym, czyli nieświadomość klienta co do ewentualnych skutków zmian kursów walut.
- Niejasne postanowienia dotyczące marży i oprocentowania.
W przypadku wykrycia takich postanowień, możliwe jest dochodzenie swoich praw, nawet po kilkunastu latach od podpisania umowy.
2. Oprocentowanie i ryzyko zmiennego LIBOR-u
Większość kredytów frankowych była oparta na stopie referencyjnej LIBOR (London Interbank Offered Rate), która w ostatnich latach została wycofana. To rodzi kolejne komplikacje zarówno w rozliczeniach, jak i interpretowaniu obowiązywania umowy. Warto sprawdzić, w jaki sposób bank proponuje nową stopę referencyjną (np. SARON) i jakie to wywołuje skutki finansowe.
3. Dodatkowe koszty ukryte w umowie
Niektóre umowy zawierały również zapisy o prowizjach, ubezpieczeniu niskiego wkładu własnego, czy innych kosztach, które z perspektywy czasu okazały się nadmierne. Weryfikacja tych elementów może umożliwić domaganie się zwrotu niesłusznie pobranych środków.
4. Harmonogram spłat a rzeczywiste saldo zadłużenia
Wielu kredytobiorców do dziś zmaga się z sytuacją, w której mimo regularnych spłat, saldo ich zadłużenia jest wyższe niż początkowa wartość kredytu. To typowy efekt działania mocno zmiennego kursu CHF i struktury kredytu indeksowanego.
Jakie masz możliwości jako frankowicz?
Jeśli posiadasz lub posiadałeś kredyt frankowy CHF, masz kilka opcji działania. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich.
1. Unieważnienie umowy kredytowej
Rosnąca liczba wyroków sądowych pokazuje, że unieważnienie kredytu frankowego jest realne i możliwe – szczególnie w przypadkach rażących nadużyć ze strony banków. Co to oznacza?
- Umowa zostaje uznana za nieważną od początku („ex tunc”).
- Strony rozliczają się ze wzajemnych świadczeń – kredytobiorca oddaje bankowi pożyczony kapitał, a bank zwraca wszystkie dokonane spłaty.
- W przypadku nadpłaty po stronie klienta – może domagać się jej zwrotu oraz odsetek ustawowych.
Więcej o tym przeczytasz na stronie poświęconej unieważnieniu kredytu frankowego.
2. „Odfrankowienie” kredytu – czyli co?
Innym rozwiązaniem jest tzw. „odfrankowienie”, które polega na:
- Usunięciu klauzul niedozwolonych z umowy (głównie dotyczących przeliczania waluty).
- Przekształceniu kredytu na kredyt złotówkowy z zachowaniem korzystnego oprocentowania (np. opartego o LIBOR, a nie WIBOR).
To rozwiązanie również jest korzystne, choć nie tak radykalne jak unieważnienie – pozwala jednak znacząco obniżyć saldo zadłużenia i raty.
3. Pozew przeciwko bankowi – czego się spodziewać?
Złożenie pozwu o sprawę frankową to poważny krok – ale coraz więcej osób decyduje się na tę drogę, biorąc pod uwagę szansę na odzyskanie dużych kwot.
Postępowanie zwykle obejmuje:
- Przygotowanie i analiza dokumentów (umowy, aneksy, harmonogramy, historia spłat).
- Wniesienie pozwu i rejestracja sprawy w sądzie.
- Rozprawy sądowe, przesłuchanie stron, opinie biegłych, mediacje.
- Wyrok i – często – apelacja jednej ze stron.
Na każdym z tych etapów warto mieć wsparcie prawnika z doświadczeniem w pomocy frankowiczom.
Sąd już po stronie frankowiczów
Ostatnie lata to pasmo wyroków, które stają po stronie klientów. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz polskie sądy (w tym Sąd Najwyższy) wielokrotnie wypowiadały się przychylnie w sprawach frankowych. Kluczem do sukcesu jest jednak rzetelna analiza konkretnej umowy oraz skuteczne poprowadzenie postępowania.
Praktyczne wskazówki – co możesz zrobić już teraz?
1. Zbierz dokumenty
Przygotuj pełną dokumentację dotyczącą Twojego kredytu:
- umowę kredytową i wszelkie aneksy,
- regulaminy bankowe, które były załącznikami,
- harmonogram spłat i historię transakcji,
- korespondencję z bankiem dotycząca kursów, zmian, nowelizacji itp.
2. Skonsultuj się z prawnikiem od spraw frankowych
Nie musisz od razu składać pozwu – ale warto zasięgnąć opinii specjalisty, który zawodowo zajmuje się sprawami frankowymi. Dzięki temu trafnie ocenisz swoje szanse i podejmiesz świadomą decyzję.
3. Sprawdź, czy nie obowiązuje Cię przedawnienie
Teoretycznie roszczenia konsumenckie przedawniają się po 10 latach, ale konkretne daty sąd uzależnia m.in. od momentu, w którym powziąłeś świadomość nieuczciwości umowy. Dlatego nie zwlekaj z podjęciem kroku prawnego.
4. Zastanów się nad ścieżką negocjacyjną
Czasami warto przed wniesieniem pozwu podjąć próbę ugodową – niektóre banki proponują dziś ugody, które choć nie są idealne, dla wielu mogą być opłacalne.
Podsumowanie – działaj świadomie
Analiza umowy kredytu frankowego to pierwszy krok do odzyskania kontroli nad swoją sytuacją finansową, a w wielu przypadkach – także pieniędzy, które nadpłaciłeś.
Nie warto czekać – obecne orzecznictwo i klimat prawny sprzyjają frankowiczom. Współpraca z kancelarią prawną, która specjalizuje się w pomocy frankowiczom, znacznie zwiększa szanse na pozytywny wynik sprawy.
Zacznij od tego, co proste – przyjrzyj się swojej umowie, skompletuj dokumenty i skonsultuj z ekspertem. Tylko wtedy będziesz mógł podjąć najlepszą decyzję – opartą na faktach, nie emocjach.